Jak dobrać prędkość obrotową wiertła do rodzaju metalu
Te same obroty, które dobrze działają przy wierceniu w stali konstrukcyjnej, w nierdzewnej przepalą ostrze po kilku otworach. W aluminium zbyt wolna praca kończy się z kolei zaklejonymi rowkami wiórowymi. Wiertło nie ma jednej właściwej liczby obrotów, bo zależy ona od materiału, średnicy i gatunku narzędzia. Wystarczy jednak jeden wzór i tabela prędkości skrawania, żeby ustawić wiertarkę bez prób i błędów.
Od czego zaczyna się dobór obrotów?
Punktem wyjścia nie są obroty, tylko prędkość skrawania. To droga, jaką krawędź ostrza pokonuje w materiale, podawana w metrach na minutę. Producenci narzędzi określają ją osobno dla każdego metalu i gatunku wiertła. Obroty wylicza się dopiero z niej: n = (v × 1000) / (π × d). Litera v oznacza prędkość skrawania, a d średnicę wiertła w milimetrach.
Przykład? Wiercisz otwór 10 mm w stali nierdzewnej, a producent zaleca 10 m/min. Wychodzi n = 10000 / (3,14 × 10), czyli około 320 obr/min. To zaskakująco mało, ale właśnie tak pracuje się w tym materiale.
Jaka prędkość skrawania dla jakiego metalu?
Poniższe wartości dotyczą wiertła ze stali szybkotnącej HSS, bez powłoki. Obroty podano dla średnicy 8 mm.
| Materiał | Prędkość skrawania (m/min) | Obroty dla 8 mm (obr/min) |
|---|---|---|
| Stal konstrukcyjna | 25-30 | ok. 1000-1200 |
| Stal stopowa | 12-20 | ok. 480-800 |
| Stal nierdzewna | 8-12 | ok. 320-480 |
| Żeliwo | 20-25 | ok. 800-1000 |
| Miedź | 30-40 | ok. 1200-1600 |
| Mosiądz | 50-70 | ok. 2000-2800 |
| Aluminium | 60-100 | ok. 2400-4000 |
Dolną część zakresu wybieraj przy twardszym gatunku, braku chłodzenia i głębokim otworze. Górną, gdy ostrze jest dobrze schładzane, a otwór płytki. Wiertła z węglików albo z powłoką wytrzymują więcej, ale dokładne wartości podaje producent.
Dlaczego duże wiertło kręci się wolniej?
Ta sama prędkość skrawania daje inne obroty przy różnych średnicach. W stali konstrukcyjnej wiertło 3 mm potrzebuje około 2650 obr/min, a przy średnicy 16 mm tylko około 500. Im większa średnica, tym szybciej porusza się obrzeże ostrza, więc obroty trzeba obniżać.
Przy otworach powyżej 10 mm w grubszym materiale opłaca się najpierw nawiercić otwór mniejszym wiertłem. Środek dużego wiertła nie skrawa, tylko wygniata materiał. Wstępny otwór zmniejsza docisk i ogranicza wibracje.
Po czym poznać, że obroty są złe?
Wiór mówi o ustawieniu więcej niż tabela. W stali właściwy jest ciągły wiór zwijający się w spiralę, o srebrnym albo słomkowym kolorze. Niebieski, spalony wiór i ciemniejące ostrze oznaczają za wysokie obroty albo brak chłodzenia. Pył zamiast wióra i piszczenie to zwykle tępe wiertło albo za duży docisk przy zbyt niskim posuwie. W aluminium przy niskich obrotach i bez smarowania materiał przykleja się do rowków i narzędzie się zakleszcza.
Dużo daje też chłodzenie. Emulsja albo olej do skrawania odprowadzają ciepło z ostrza, dzięki czemu można pracować w górnej części zakresu i wiertło służy znacznie dłużej. Przy stali nierdzewnej to wręcz konieczność.
Jak ustawić wiertarkę krok po kroku?
Całą procedurę można zamknąć w czterech czynnościach.
- Ustal materiał odczytaj prędkość skrawania z tabeli lub karty wiertła
- Podstaw średnicę oblicz n według wzoru
- Ustaw obroty wybierz najbliższą dostępną wartość na wiertarce
- Sprawdź wiór skoryguj obroty o 10-20% po pierwszym otworze
W wiertarce stołowej z przekładnią pasową obroty zmienia się przekładaniem paska na inny stopień, więc zakres jest skokowy. Wybierz wtedy ustawienie najbliższe obliczonej wartości, a przy stali nierdzewnej i hartowanej zawsze to niższe.